Teknik rehber
İş Makinesi Neden Hararet Yapar? Soğutma Sistemi Kaynaklı 8 Neden
Son güncelleme: · EMKA Radyatör teknik ekibi · 7 dk okuma
Hararet ne demek, neden ciddiye alınmalı?
Hararet, motor soğutma suyu sıcaklığının makine üreticisinin öngördüğü çalışma aralığının üzerine çıkmasıdır. İş makinelerinde motor sıcaklığına ek olarak hidrolik yağ sıcaklığı için de ayrı bir gösterge veya uyarı bulunur. İkisi farklı soğutuculara bağlıdır: motor sıcaklığı su radyatörüne, hidrolik yağ sıcaklığı yağ soğutucusuna bağlıdır. Hangi göstergenin yükseldiğini bilmek, arızanın yerini daraltmanın ilk adımıdır.
Hararet görmezden gelinirse silindir kapağı contası, pistonlar ve gömlekler zarar görebilir; hidrolik tarafta ise yağ incelir, conta ve hortum ömrü kısalır, pompa aşınması hızlanır. Hararetin verdiği hasar motor soğuduğunda geri gelmez. Bu yüzden ilk belirtide nedeni bulmak, onarım maliyetini ve makinenin sahada bekleyeceği süreyi düşürür.
Soğutma sistemi kaynaklı 8 neden
| Neden | Nasıl anlaşılır? |
|---|---|
| Kanatçıkların dışarıdan tıkanması (toz, çamur, saman, yağ) | Petek yüzeyinde gözle görülen tabaka; hararet yükte ve sıcak havada artar |
| Soğutma suyu kaçağı | Seviye sürekli düşer; radyatör altında, hortumlarda veya bağlantılarda iz |
| İç tortu ve korozyon | Dış yüzey temiz olduğu halde hararet; radyatörün bazı bölgeleri diğerlerinden soğuk |
| Fan, fan kayışı veya fan kavraması | Rölantide sorun yok, yükte hararet; kayışta gevşeklik, çatlak veya parlama |
| Termostat arızası | Motor çok çabuk ısınır; radyatörün üst hortumu soğuk kalır |
| Su pompası arızası | Pompa çevresinde sızıntı veya ses; soğutma suyu dolaşımı zayıf |
| Radyatör kapağının basınç tutmaması | Kaynama noktası düşer; taşma kabında fazla su, kapak contasında yıpranma |
| Tıkalı yağ soğutucu veya intercooler | Hidrolik yağ sıcaklığı yüksek; güç kaybı ve siyah duman |
Aşağıdaki tablo, sahada en sık karşılaşılan nedenleri ve her birinin tipik belirtisini özetler:
En sık neden: dışarıdan tıkanmış petek
Şantiye, maden ve hafriyat sahalarında havada sürekli toz ve ince çamur bulunur. Fan bu havayı radyatörün içinden çektikçe kanatçık aralıkları yavaş yavaş dolar. Sorun genellikle bir anda değil, haftalar içinde gelişir: önce yalnızca sıcak havada ve ağır yükte gösterge yükselir, sonra normal çalışmada da hararet başlar.
İş makinelerinde radyatör, hidrolik yağ soğutucu ve şarj havası soğutucusu genellikle tek bir çerçevede yan yana veya üst üste durur. Kir en çok bu katmanların arasındaki boşlukta birikir ve dışarıdan bakınca petek temiz görünebilir. Bu yüzden temizlik yaparken yalnızca ön yüzeye değil, katmanların arasına da bakmak gerekir.
Dış yüzey temizse: iç tıkanma ve dolaşım sorunları
Petek dıştan temiz olduğu halde hararet sürüyorsa sorun su tarafındadır. Uygun olmayan veya uzun süre değiştirilmemiş soğutma sıvısı, borularda kireç ve korozyon ürünlerinin birikmesine yol açar. Daha önce kullanılmış kaçak önleyici katkılar da boruları daraltabilir.
İç tıkanmayı anlamanın pratik bir yolu, makine çalışır durumdayken (güvenlik kurallarına uyarak) radyatör yüzeyinin farklı bölgelerindeki sıcaklığı bir kızılötesi termometreyle ölçmektir. Belirgin soğuk bölgeler, o bölgedeki boruların tıkalı olduğuna işaret eder. Bu durumda radyatör atölyede, gerekirse tankı açılarak temizlenmelidir.
Makine hararet yaptığında adım adım ne yapmalı?
- Makineyi yükten alın ve güvenli bir yere çekin.
- Motoru kapatma veya rölantide soğutma konusunda makinenin kullanım kılavuzundaki talimata uyun; turbolu motorlarda ani kapatma bazı üreticilerce önerilmez.
- Motor sıcakken radyatör kapağını kesinlikle açmayın. Basınçlı ve kaynar soğutma suyu ciddi yanıklara yol açabilir.
- Motor soğuduktan sonra soğutma suyu seviyesini kontrol edin ve eksikse üreticinin önerdiği sıvıyla tamamlayın.
- Petek yüzeyini ve katmanlar arasını, hortumları ve radyatörün altını kaçak izi için inceleyin.
- Fan kayışını, fan kanatlarını ve kayış gerginliğini kontrol edin.
- Sorun tekrarlıyorsa radyatörü ve soğutucuları bir uzmana kontrol ettirin; hararetle çalışmaya devam etmek motor arızasına dönüşebilir.
Hararet nasıl önlenir? Sahada uygulanabilir alışkanlıklar
Tozlu sahalarda radyatör ve soğutucu yüzeylerinin düzenli temizlenmesi hararetin önüne geçen en etkili alışkanlıktır. Temizlik sırasında çok yüksek basınçlı suyun veya havanın kanatçıklara yakından ve açılı tutulması kanatçıkları ezebilir; ezilen kanatçıklar hava akışını kalıcı olarak düşürür. Basıncı düşük tutmak ve akışı kanatçıklara paralel vermek gerekir.
Üreticinin önerdiği soğutma sıvısının doğru karışım oranında kullanılması ve değişim aralığına uyulması iç korozyonu ve tortuyu önler. Fan kayışının periyodik kontrolü, radyatör kapağının yıpranmış contasının zamanında değiştirilmesi ve günlük seviye kontrolü de küçük ama etkili adımlardır.
Ne zaman radyatör servisine başvurmalı?
Dış temizliğe rağmen hararet devam ediyorsa, soğutma suyu dışarıda iz bırakmadan sürekli eksiliyorsa, petekte görünür hasar veya tankta çatlak varsa radyatörün atölyede incelenmesi gerekir. EMKA Radyatör, Ankara İvedik OSB'deki atölyesinde iş makinesi radyatörlerinin temizliğini, kaçak tespitini ve onarımını yapar; onarılamayacak durumdaki radyatörler için petek yenileme seçeneğini değerlendirir.
Sık sorulan sorular
Ekskavatör sadece öğleden sonra hararet yapıyor, neden?
Gün ilerledikçe ortam sıcaklığı yükselir ve kanatçıklarda biriken toz artar. Kısmen tıkanmış bir radyatör sabah serinliğinde yeterli olurken öğleden sonra ısıyı atamaz. Petek ve katmanlar arası temizliği ilk kontrol edilmesi gereken noktadır.
Hararet yapan makineye su eklemek yeterli mi?
Seviyeyi tamamlamak geçici olarak işe yarayabilir ama suyun neden eksildiği bulunmazsa sorun tekrarlar. Ayrıca düz su yerine üreticinin önerdiği soğutma sıvısı kullanılmalıdır; düz su korozyonu ve tortuyu hızlandırır.
Hidrolik yağ sıcaklığı yüksek ama motor normal; radyatör mü?
Bu durumda sorun büyük olasılıkla su radyatörü değil, hidrolik yağ soğutucusudur. Soğutucunun kanatçıkları ve radyatörle arasındaki boşluk kontrol edilmeli; soğutucu temizse hidrolik sistemin kendisi incelenmelidir.
